Julia Rijssenbeek
Julia Rijssenbeek is expert op het gebied van mens-techniek en mens-natuur relaties, en de daarmee samenhangende maatschappelijke transities zoals digitalisering, transitie van het voedselsysteem en de duurzaamheidstransitie.
Ze promoveerde cum laude in de Filosofie en Ethiek van Technologie aan de Universiteit van Wageningen. Haar proefschrift richt zich op de filosofische en ethische kanten van hybride levensvormen binnen de synthetische biologie. Dit is een vakgebied waarin wetenschappers proberen leven in het laboratorium te creëren of aan te passen, zoals biobots of embryo-achtige celstructuren. Ze onderzocht de vraag “Wat is leven?” en hoe die betekenis verandert wanneer mensen nieuwe levensvormen maken. Ze liet zien dat woorden zoals cell factory of platform niet neutraal zijn, maar beïnvloeden hoe we leven en de rol van de mens in de natuur zien. Een belangrijk onderdeel van haar werk is collaborative ethics: ethici en wetenschappers werken vanaf het begin samen om beter na te denken over de gevolgen van hun onderzoek. Door in de labs aanwezig te zijn, ontdekte ze hoe onderzoekers hun ideeën over leven vormen en hoe ethiek praktisch kan worden toegepast. Zo laat haar onderzoek zien dat synthetische biologie niet alleen technische uitdagingen heeft, maar ook belangrijke vragen oproept over mens, natuur en verantwoordelijkheid in het Antropoceen.
Julia’s onderzoek maakt deel uit van het Gravitation-programma Ethics of Socially Disruptive Technologies (ESDiT). Tijdens haar promotieonderzoek was Julia gastonderzoeker aan het Wyss Institute Biologically Inspired Engineering aan de Harvard University, waar zij het Collaborative Ethics-model toepaste en verder ontwikkelde in het laboratorium. In 2024 ontving zij een Brocher Foundation fellowship.
Naast haar werk aan de WUR is ze onderzoeker bij toekomstdenktank FreedomLab, waar zij zich richt op transities in het voedselsysteem.
In interdisciplinair verband onderzoekt zij de relatie tussen mens, technologie en natuur via kunst. Haar film Cobalt (2024), over de relatie van de mens tot de natuur in en voorbij het Antropoceen, ging in première op het InScience International Science Film Festival in Nijmegen en won de prijs voor Best Experimental Short op het European Short Film Festival.
Julia spreekt over de toekomst van voedsel en landbouw, de geopolitiek van voedsel, biotechnologie, klimaatverandering en veranderende relaties tussen mens, natuur en technologie.
Julia Rijssenbeek in NRC: Met vasthouden aan vlees maakt Nederland zich
kwetsbaar
Een aantal voorbeelden van Julia’s lezingen:
De toekomst van voedsel: van biotechnologie tot regeneratieve landbouw
Ons voedselsysteem bevindt zich op een keerpunt. Na jarenlange vooruitgang, neemt honger weer toe, onze globale waardeketens zijn kwetsbaar voor geopolitieke spanningen, en klimaatverandering zet voedselproductie onder druk. In plaats van enkel de voedselproductie op te schroeven, is een verschuiving naar een beter voedselsysteem onvermijdelijk, voedsel dat wordt geproduceerd met de gezondheid van mens en planeet in het achterhoofd. Hoe ziet die verschuiving eruit, wat is de zin en onzin van technologische innovaties daarin, en hoe zien toekomstige voedselsystemen eruit?
Hoe kom je van duurzaamheidsambitie naar systeemverandering
We lopen tegen planetaire grenzen aan, we hebben geen makkelijke uitweg uit de klimaatcrisis en natuurlijke ecosystemen staan onder druk. Het gaat langzaam, maar ondertussen realiseert iedereen zich wel dat we moeten inzetten op een systeemverandering. Maar hoe?
Julia bespreekt waarom milieubeleid tot nu toe faalt, de tekorten van ‘groene’ en ‘duurzame’ ontwikkelingen, houdt hypewoorden als de bio-based economy kritisch tegen het licht en bespreekt welke opties we wel hebben. Daarvoor behandelt ze het idee van het Symbioceen en het post-humanisme, multi-species en more-than-human denken, nature-based oplossingen, regeneratief design, en het belang van biodiversiteit.
Scenario’s voor een hybride toekomst
Hoe moeten we ons op een andere manier tot de natuur verhouden? Het Westerse denken biedt vaak twee oplossingen voor de huidige ecologische crisis: ecomodernisme en ecologie. Ecomodernisten willen zich met techniek en wetenschap een weg banen uit de huidige klimaatproblematiek, terwijl ecologen pleiten dat dat ons juist in de problemen heeft gebracht. Dit zijn wederom twee grote Westerse perspectieven die veel debatten over de toekomst beheersen (energie, voedsel, grondstoffen, opkomende technologieën). Hoe kunnen we betekenisvolle relaties met onze natuurlijke en technologische omgeving ontwikkelen? Julia bespreekt alternatieve visies en laat via filosofie, film en dans andere toekomstbeelden zien. Haar 6 min durende film Cobalt (2024) bespreekt deze thema’s en werd voor het wetenschapsfilmfestival InScience geselecteerd.
Wanneer mens, natuur en technologie samensmelten
Nieuwe technologieën lijken steeds ‘levendiger’ te worden, zoals dat AI steeds meer zelflerend, autonoom en adaptief gedrag vertoont. Tegelijkertijd zetten we steeds meer biologie in bij het bouwen van technologische oplossingen zoals in de biotechnologie. Technologie en biologie lijken steeds meer te versmelten. Julia vertelt over doorbraken in de synthetische biologie en andere gebieden in de levenswetenschappen om te laten zien hoe die versmelting eruit ziet, wat onze technologie van biologie kan leren, en welke domeinen (medicijnen, voedsel, materialen, brandstof, mijnbouw) daarmee getransformeerd kunnen te worden.
We hadden Julia uitgenodigd op ons digitale event om collega’s inzicht te geven in de voedseltransitie, de thema’s die het globale voedselsysteem bepalen en hoe wij, als Witteveen+Bos, daar een bijdrage aan kunnen leveren. Na de lezing hebben we alleen maar positieve reacties ontvangen van collega’s die eigenlijk nog wel langer naar haar verhaal hadden willen luisteren. Erg blij met het resultaat dus!
— Witteveen+Bos, februari 2022
Brainwash talks: Mens en Natuur
The Role of Nature in Our Technological Future @ THE FUTURE SUMMIT 2020, Pakistan
Kyoorius Designyatra 2019, India